Na ruim twintig jaar verlaat Wiesje van der Flier, neuropsycholoog, hoogleraar en wetenschappelijk directeur, Alzheimercentrum Amsterdam om directeur-bestuurder te worden bij Alzheimer Nederland. Een bijzonder moment om samen met haar terug én vooruit te kijken: wat is er veranderd sinds de beginjaren, welke mijlpalen springen eruit, en hoe ziet de toekomst van het veld eruit? Wiesje blikt terug op de tijd dat het Alzheimercentrum nog uit een handvol mensen bestond, verspreid over het ziekenhuis. Ze vertelt over de eerste biomarkers, de komst van de amyloïd-PET-scan, en de enorme vooruitgang in kennis, diagnostiek en zorg. Tegelijkertijd deelt ze haar zorgen over structurele financiering, het belang van samenwerken, en haar ambitie om onderzoek en innovatie in Nederland verder te verbinden en versnellen. We praten ook over haar sabbatical, haar liefde voor wandelen en reizen, en de stap van wetenschapper naar bestuurder. Wat neemt ze mee uit haar tijd bij het Alzheimercentrum? Wat wil ze veranderen? En hoe kijkt ze naar de toekomst van onderzoek en zorg voor mensen met dementie?
HersenHelden is de podcast van Alzheimercentrum Amsterdam, Amsterdam UMC over ziekten die leiden tot dementie, vooral op jonge leeftijd. Presentator en onderzoeker Jetske van der Schaar gaat in gesprek met bijzondere gasten, van professor tot patiënt en van mantelzorger tot proefpersoon. Mensen die zich met hart en ziel inzetten voor betere zorg en baanbrekend onderzoek. Ze praten over alles wat erbij komt kijken om de problemen te ontrafelen en op te lossen. Wat hebben ze bereikt, waar staan we nu en hoe ziet de toekomst eruit? Te beluisteren in je favoriete podcastapp.
Met dank aan Marc Brouwer voor geluid en techniek.
Itziar de Rojas, Marc Hulsman, Niccoló Tesi, Rosalina M.L. van Spaendonk, Jetske van der Schaar, Janna I.R. Dijkstra, Wiesje M. van der Flier, Fred van Ruissen, Philip R. Jansen, Marcel T. Reinders, Mieke M. van Haelst, Yolande A.L. Pijnenburg, Maria Victoria Fernandez, Agustín Ruiz, Henne H. Holstege & Sven J. van der Lee
Abstract
Background
Many types of dementia have high heritability, which creates opportunities for DNA diagnostics. Clinicians sporadically test for causal genetic variants. However, in addition to causal genetic mutations, an increasing number of both common and rare risk factors are being identified, especially for Alzheimer’s disease (AD). Here, we describe and evaluate diagnostic performance of combining genetic risk factors for AD to assist memory clinic clinicians.
Methods
A retrospective analysis of 998 consecutive patients (mean age 62.1, 40.3% females, 63.3% dementia) was conducted over 2.5 years in a Dutch memory clinic. The patients underwent a complete genetic risk assessment, including whole-exome sequencing and array genotyping. We examined known pathogenic genetic variants for all dementia types and their correlation with clinical diagnoses. We evaluated a combined genetic score (GS) based on all genetic risk factors for AD – namely APOE genotypes, candidate risk rare variants in 11 genes, and a polygenic risk score (PRS) based on 82 common variants. Then, we analyzed the discriminatory characteristics of the GS.
Results
Causal pathogenic variants were rare, present in 3.4% of individuals, but genetic testing would have altered the diagnosis in over half of the carriers. Candidate rare risk variants were more common, identified in 31.6% of patients. Both APOE genotypes and the PRS were independently associated with AD, and gene-specific interaction was found between TREM2 and AD-PRS (β = -1.16, p = 0.015). Patients with a high GS were 7 times more likely receive an AD diagnosis compared to those with a low GS (p = 2.5E-07).
Conclusion
Overall, this study highlights the potential of integrating genetic risk factors into clinical practice to enhance AD diagnosis, though the improvement in diagnostic accuracy was moderate. The findings underscore the importance of genetic testing in diagnosis while also recognizing its limitations.
Alzheimercentrum Amsterdam bestaat 25 jaar: een prachtige gelegenheid om terug én vooruit te blikken op de ontwikkelingen in onderzoek en zorg met Philip Scheltens en Freek Gillissen. Samen stonden zij aan de wieg van het eerste expertisecentrum voor dementie in Nederland. Ze nemen ons mee naar de begintijd, toen ze als dokter en verpleegkundige hun eerste patiënten zagen in een voorraadhok dat was ingericht als spreekkamer. Sindsdien pionieren ze op alle fronten. Ze verkortten de maandenlange periode tussen de eerste afspraak en de diagnose tot een week. Ze ontwikkelden specialistische ondersteuning voor jonge mensen met dementie, hun mantelzorgers en hun kinderen. En ze leerden van iedere patiënt om de zorg te blijven verbeteren en de ziekte beter te begrijpen. Met bevlogenheid en humor praten ze ons door 25 jaar vooruitgang: van MRI, lumbaalpunctie en PET-scan tot bloedbiomarkers en de eerste behandelingen. Ze staan niet alleen stil bij de uitdagingen die voor ons liggen, maar delen ook hun gedachten over mogelijke oplossingen – verfrissend en inspirerend, precies zoals je mag verwachten van twee doorgewinterde pioniers.
HersenHelden is de podcast van Alzheimercentrum Amsterdam, Amsterdam UMC over ziekten die leiden tot dementie, vooral op jonge leeftijd. Presentator en onderzoeker Jetske van der Schaar gaat in gesprek met bijzondere gasten, van professor tot patiënt en van mantelzorger tot proefpersoon. Mensen die zich met hart en ziel inzetten voor betere zorg en baanbrekend onderzoek. Ze praten over alles wat erbij komt kijken om de problemen te ontrafelen en op te lossen. Wat hebben ze bereikt, waar staan we nu en hoe ziet de toekomst eruit? Te beluisteren in je favoriete podcastapp.
Met dank aan Marc Brouwer voor geluid en techniek.
Honderdplussers zonder geheugenverlies en jonge patiënten met alzheimer – wat kunnen we van hen leren om een behandeling te ontwikkelen? Hoogleraren Bart de Strooper en Henne Holstege onderzoeken facturen dementie veroorzaken én factoren die het juist voorkomen, vanuit compleet verschillende invalshoeken. Als celbioloog bestudeert Bart hoe amyloid eiwitten beginnen te klonteren in de hersenen, eerst in muizen, maar recent ook met een menselijk mini-brein – wat een wereld aan nieuwe mogelijkheden biedt. Henne benadert het vanuit de genetica, met de meest geavanceerde technieken ontrafelt ze het DNA op zoek naar genetische varianten die juist beschermen bieden tegen zulke ziekteprocessen. Aan de KU Leuven werken ze steeds nauwer samen om de puzzelstukjes aan elkaar te leggen en op basis hiervan gentherapie te ontwikkelen. Vol vuur spreken ze over de belofte en de gevaren van kunstmatige intelligentie, de lessen die we kunnen leren van de hiv/aids-crisis, en de noodzaak om als burgers de barricades op te gaan om af te dwingen dat levensreddende medicijnen beschikbaar komen voor wie ze nodig heeft.
HersenHelden is de podcast van Alzheimercentrum Amsterdam, Amsterdam UMC over ziekten die leiden tot dementie, vooral op jonge leeftijd. Presentator en onderzoeker Jetske van der Schaar gaat in gesprek met bijzondere gasten, van professor tot patiënt en van mantelzorger tot proefpersoon. Mensen die zich met hart en ziel inzetten voor betere zorg en baanbrekend onderzoek. Ze praten over alles wat erbij komt kijken om de problemen te ontrafelen en op te lossen. Wat hebben ze bereikt, waar staan we nu en hoe ziet de toekomst eruit? Te beluisteren in je favoriete podcastapp.
Met dank aan Marc Brouwer voor geluid en techniek.
Jetske van der Schaar, Sven J van der Lee, Eva C A Asscher, Yolande A L Pijnenburg, Christa M de Geus, Annelien L Bredenoord, Wiesje M van der Flier, Mariette A van den Hoven, Ellen M A Smets, Leonie N C Visser
Abstract
Introduction
We explored patients’ and families’ interest in, predictors of, and considerations regarding genetic testing for monogenic causes of dementia in a diagnostic setting.
Methods
This mixed‐methods study evaluated 519 consecutive Alzheimer Center Amsterdam patients for monogenic testing eligibility. Among those qualifying, differences between testers and non‐testers were analyzed. Thirty‐three patients completed questionnaires. Additionally, we conducted 21 semi‐structured interviews with 15 patients and 18 relatives. Verbatim transcripts were analyzed inductively.
Results
Of 138 (27%) eligible patients (46% female, age 61 ± 8 years, Mini‐Mental State Examination [MMSE] 22 ± 6), 75 (54%) underwent genetic testing. Testers had better cognition, higher quality of life, and more often undetermined diagnoses than non‐testers (all p < 0.05). Decisions were guided by intuitive, value‐driven judgments: testers sought to provide heredity information to relatives, enhance actionability, and reduce uncertainty, while non‐testers worried about psychosocial impact on family, or unfavorable timing.
Discussion
The substantial interest in genetic testing for monogenic causes of dementia underscores the need for further research into the implications of disclosing test results to memory clinic patients.
Eind vorig jaar gaf het Europees Medicijn Agentschap groen licht voor een eerste behandeling die de ziekte van alzheimer vertraagt. Een enorme mijlpaal, maar geen silver bullet. Maar waarom kost medicijnontwikkeling zo tijd en geld, en vooral: hoe kan het efficiënter? Jort Vijverberg en Rik van der Kant, beiden werkzaam in Alzheimercentrum Amsterdam, zetten zich in om dit proces te versnellen en verbeteren. Als neuroloog heeft Jort zijn loopbaan gewijd aan het vinden van nieuwe behandelingen voor de ziekte van Alzheimer en andere vormen van dementie. Hij is hoofdonderzoeker van ruim tien klinische trials in neurodegeneratie – en een bijzondere studie met Rik. Die is celbioloog en volgde een baanbrekende aanpak, waarmee hij ontdekte dat bestaande medicatie tegen hiv/aids ook invloed heeft op alzheimer. Samen zetten ze de stap van het laboratorium naar de kliniek om te kijken of dit effect heeft in patiënten. Met aanstekelijke energie en humor vertellen ze over innovatie in medicijnontwikkeling, waar we staan en vooral: waar het naartoe gaat.
HersenHelden is de podcast van Alzheimercentrum Amsterdam, Amsterdam UMC over ziekten die leiden tot dementie, vooral op jonge leeftijd. Presentator en onderzoeker Jetske van der Schaar gaat in gesprek met bijzondere gasten, van professor tot patiënt en van mantelzorger tot proefpersoon. Mensen die zich met hart en ziel inzetten voor betere zorg en baanbrekend onderzoek. Ze praten over alles wat erbij komt kijken om de problemen te ontrafelen en op te lossen. Wat hebben ze bereikt, waar staan we nu en hoe ziet de toekomst eruit? Te beluisteren in je favoriete podcastapp.
Met dank aan Marc Brouwer voor geluid en techniek.
Sven J. Van Der Lee, Marc Hulsman, Rosalina Van Spaendonk, Jetske Van Der Schaar, Janna Dijkstra, Niccoló Tesi, Fred van Ruissen, Mariet Elting, Marcel Reinders, Itziar De Rojas, Corien C. Verschuuren-Bemelmans, Wiesje M. Van Der Flier, Mieke M. van Haelst, Christa de Geus, Yolande Pijnenburg, and Henne Holstege
Abstract
Background and Objectives
Identifying genetic causes of dementia in patients visiting memory clinics is important for patient care and family planning. Traditional clinical selection criteria for genetic testing may miss carriers of pathogenic variants in dementia-related genes. This study aimed identify how many carriers we are missing and to optimize criteria for selecting patients for genetic counseling in memory clinics.
Methods
In this clinical cohort study, we retrospectively genetically tested patients during 2.5 years (2010–2012) visiting the Alzheimer Center Amsterdam, a specialized memory clinic. Genetic tests consisted of a 54-gene dementia panel, focusing on Class IV/V variants per American College of Medical Genetics and Genomics guidelines, including APP duplications and the C9ORF72 repeat expansion. We determined the prevalence of pathogenic variants and propose new eligibility criteria for genetic testing in memory clinics. The eligibility criteria were prospectively applied for 1 year (2021–2022), and results were compared with the retrospective cohort.
Results
Genetic tests were retrospectively performed in in 1,022 of 1,138 patients (90%) who consecutively visited the memory clinic. Among these, 1,022 patients analyzed (mean age 62.1 ± 8.9 years; 40.4% were female), 34 pathogenic variant carriers were identified (3.3%), with 24 being symptomatic. Previous clinical criteria would have identified only 15 carriers (44% of all carriers, 65% of symptomatic carriers). The proposed criteria increased identification to 22 carriers (62.5% of all carriers, 91% of symptomatic carriers). In the prospective cohort, 148 (28.7%) of 515 patients were eligible for testing under the new criteria. Of the 90 eligible patients who consented to testing, 13 pathogenic carriers were identified, representing a 73% increase compared with the previous criteria.
Discussion
We found that patients who visit a memory clinic and carry a pathogenic genetic variant are often not eligible for genetic testing. The proposed new criteria improve the identification of patients with a genetic cause for their cognitive complaints. In systems without practical or financial barriers to genetic testing, the new criteria can enhance personalized care. In other countries where the health care systems differs and in other genetic ancestry groups, the performance of the criteria may be different.
Agnetha D. Fruijtier, Wiesje M. van der Flier, Ingrid van Maurik, Jetske van der Schaar, Yolande A.L. Pijnenburg, Ellen M.A. Smets, Leonie N.C. Visser
Abstract
Introduction
To study information needs after receiving abnormal amyloid-PET results, and how individual characteristics moderate effects of different communication strategies on information recall.
Methods
In an online video-vignette experiment, seven vignettes each depicted a consultation of a physician sharing abnormal amyloid-PET results with a patient with Mild Cognitive Impairment(MCI), using different communication strategies. Healthy individuals (N = 1017; age 64 ± 8, 808(79 %) female), instructed to imagine themselves as the video-patient, viewed a randomly-assigned vignette and completed questionnaires to assess information needs and test moderation effects of gender, age, care-partner experience, health literacy, and coping.
Results
Sixty-three percent of participants (645/1017) would have liked to receive more information, e.g., on prognosis, additional information sources, lifestyle advice, and/or treatment. Emotional support benefited information recall in women, but not men. Emotional support and visually presenting the PET-scan were less beneficial for individuals with a stronger avoidant coping style, compared to most other strategies.
Conclusions
Most people wanted more information on varying topics, and gender and coping style influenced how communication strategies impacted information recall.
Als het gaat om dementie, wordt vaak vergeten dat er veel meer vormen zijn dan alleen de ziekte van alzheimer, die typisch het geheugen aantast. Er kan ook sprake zijn van Frontotemporale Dementie, een aandoening die het geheugen doorgaans spaart, maar het karakter verandert, het gedrag verstoort, of de emoties uitwist. Hoe herken je een ziekte die zich zo uiteenlopende presenteert? En hoe ga je ermee om als je dierbare zich steeds ongepaster of zelfs asociaal uit? Daarover praten we met arts-onderzoeker Sterre de Boer en ervaringsdeskundige Margreet Mantel. Sterre promoveert deze week op dit onderwerp, en vertelt over haar bevindingen, van betere en snellere diagnostiek, tot nieuwe aanwijzingen voor het ontstaan van deze aandoening – waar Margreet haar echtgenoot Jan Willem verloor. Zij legt uit hoe haar openheid daarover leidde tot begrip en steun uit haar omgeving, niet alleen voor de ontremde reacties van haar man, maar ook de worsteling van haar gezin, en het taboe dat ze een nieuwe partner vond, voordat haar eerste liefde overleed.
HersenHelden is de podcast van Alzheimercentrum Amsterdam, Amsterdam UMC over ziekten die leiden tot dementie, vooral op jonge leeftijd. Presentator en onderzoeker Jetske van der Schaar gaat in gesprek met bijzondere gasten, van professor tot patiënt en van mantelzorger tot proefpersoon. Mensen die zich met hart en ziel inzetten voor betere zorg en baanbrekend onderzoek. Ze praten over alles wat erbij komt kijken om de problemen te ontrafelen en op te lossen. Wat hebben ze bereikt, waar staan we nu en hoe ziet de toekomst eruit? Te beluisteren in je favoriete podcastapp.
Met dank aan Marc Brouwer voor geluid en techniek.